मुस्ताङको ढुम्बा गाउँका एक जुझारु किसान, अहिले स्याउखेतीको क्षेत्रमा उदाहरणीय उदाहरण बनेका छन्। स्याउ खेतीको पारम्परिक पद्धतिलाई परिमार्जन गर्दै उनले व्यावसायिक स्याउखेतीको नयाँ प्रविधि अपनाएर ठूलो सफलता प्राप्त गरेका छन्। उनका पाखा र माटोले उनलाई अडिग बनाएको छ, जसले उनलाई यत्रा र चुनौतीहरूको सामना गर्दै कृषि व्यवसायमा अग्रणी बनाउन सघाएको छ।
गुरुङको परिवारले स्याउखेतीलाई विगत पचास वर्षभन्दा बढी समयदेखि आत्मसात् गर्दै आएको हो। कर्म गुरुङको बुबाले स्याउखेतीको शुरुवात गर्दा मुस्ताङको ढुम्बा गाउँमा पक्कै पनि हालको जस्तो सुविधा र स्रोत थिएन। सडक, बिजुली र इन्टरनेट जस्ता आधारभूत सुविधाबाट वञ्चित गाउँमा कृषिकर्म कठिन थियो। १३ वर्षको उमेरमै बुबा बितेपछि उनले स्याउ फार्मको जिम्मेवारी सम्हाले, र त्यसपछि उनी आफैंले चिम्ले कृषि फार्मको बागडोर सम्हाल्दै स्याउखेतीमा समर्पित भए।
गुरुङका अनुसार, उनले आफ्नो बाल्यकालमा स्याउखेतीलाई आत्मसात् गरेको भएता पनि, शुरुकै समयमा, स्याउ उत्पादनमा धेरै कठिनाइ र अप्ठ्यारोको सामना गर्नुपरेको थियो। उत्पादन गरेको स्याउलाई बजारमा पुर्याउन घोडा, खच्चड र हेलिकप्टर जस्ता पुराना साधनहरूको प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था थियो। उनलाई स्याउको बिक्री गर्न दोहोरो संघर्ष गर्नु पथ्र्यो, र यो कठिनाइले गर्दा स्याउ धेरै पटक नबिकेर बोटमै कुहिन्थे।
पारिवारिक पद्धतिलाई पछ्याउँदै पनि, गुरुङले स्याउखेतीमा नयाँ प्रविधि भित्र्याउने क्रममा सन्देश दिएका छन्। हाइब्रिड स्याउ खेतीको प्रयोग गरेर उनले स्याउ उत्पादनलाई आधुनिक बनाएका छन्। उनले मनाङको एग्रो फार्ममा हाइब्रिड स्याउखेतीको सफलता देखेपछि, फुजी जातको हाइब्रिड स्याउ ल्याएर मुस्ताङको चिम्ले कृषि फार्ममा रोपेका थिए। अहिले उनी ५० वर्षको अनुभवमा हाइब्रिड स्याउ खेतीमा व्यावसायिकता र नवीनतम प्रविधिको समावेश गर्दै ठूलो सफलता प्राप्त गरिसकेका छन्।
गुरुङको स्याउ फार्म अहिले ३ सय रोपनी निजी भूमि र अन्य २ सय रोपनी लिजमा लिएका खेतिहर जमीनमा फैलीएको छ। उनी ४ सय मेट्रिक टन स्याउ उत्पादन गर्न सफल भएका छन्, र यस वर्षको लक्ष्य ५ सय मेट्रिक टन स्याउ उत्पादन गर्ने रहेको बताउँछन्। सयौं मानिसलाई रोजगारी प्रदान गर्दै मुस्ताङको स्याउ खेतीलाई एक नयाँ उचाइमा पुर्याएका छन्।
कर्म गुरुङको स्याउ फार्म अहिले २५ स्थायी र ९० भन्दा बढी अस्थायी कामदारलाई रोजगारी प्रदान गर्दै छ। स्याउ खेतीसँगै उनले च्याङ्ग्रा पालन, जर्सी गाई पालन र मौरी पालन गरेर अतिरिक्त आम्दानी सिर्जना गरेका छन्। यस्तै, उनले स्वदेशमै राम्रो कमाइ गर्न सकिन्छ भन्ने मान्यतासँग सिद्ध गरेको छ कि परिश्रम र सही योजना गरेर आफ्नै माटोमा समृद्धि ल्याउन सकिन्छ।
उनका स्याउ बगैँचामा च्याङ्ग्रा पालनबाट प्राप्त मलको प्रयोग गरेर उनले स्याउ खेतीको उत्पादन क्षमता बढाएका छन्। जर्सी गाईबाट मासिक दुई लाख रुपैयाँ आम्दानी गर्दै, डेरी उद्योगको स्थापना र मह उत्पादन गरेर पनि आफ्नो व्यवसायलाई विविध बनाएका छन्।
पछिल्लो समय जलवायु परिवर्तनका कारण स्याउ खेतीमा केही चुनौतीहरू देखा परेका छन्। तापक्रमको वृद्धिले रोग र कीरा नियन्त्रणमा थप कठिनाइ ल्याएको छ भने सिँचाइको समस्या पनि उत्पन्न भएको छ। यस बीचमा, स्याउ खेतीमा हाइब्रिड प्रविधिको भविष्य उज्जवल देखिन्छ। गुरुङले भने, “यदि यसलाई सही तरिकाले व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ भने, मुस्ताङका सबै किसानलाई कोटीको करोडपति बन्ने अवसर प्राप्त हुनेछ।”
अन्ततः, गुरुङले स्याउ खेतीसँगै कृषि व्यवसायमा आफ्नो उपयुक्त योजना र मेहनतको परिचय दिएका छन्। उनले भन्नुभयो, “स्याउखेतीबाट मैले गर्न सक्ने सबै प्रयास गरेका छु, र आगामी पाँच वर्षमा यो व्यवसायलाई अझ दिगो र समृद्ध बनाउन प्रयास गर्नेछु।”
गुरुङले मुस्ताङमा स्याउखेतीको भविष्यलाई सुनिश्चित गर्न, जलवायु परिवर्तन र सिँचाइ समस्यामा ध्यान दिनु पर्ने कुरा उल्लेख गर्दै, सरकारी नीतिहरूमा सुधारका लागि आवाज उठाएका छन्। उनले माटो र कृषि ज्ञानको विकासको आवश्यकता पनि औंल्याए।
उनको संघर्ष र सफलता मुस्ताङका अन्य कृषकहरूको लागि प्रेरणा बन्ने छ, र यसले स्याउखेतीको क्षेत्रलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित बनाउन मद्दत पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्