कविता, गजल, गीत र प्रेरणादायी विचारमार्फत दशकौँदेखि पाठकमन जित्दै आएका बहुआयामी साहित्यकार वसन्त चौधरी अब नेपाली आख्यानको दुनियाँमा पनि प्रवेश गरेका छन्। उनको पहिलो उपन्यास ‘देवयानी’ सार्वजनिक भएसँगै प्रेम, सम्बन्ध, आत्मसंघर्ष र सामाजिक मौन विद्रोहबारे गहिरो बहस सुरू भएको छ।
साङ्ग्रिला बुक्सद्वारा प्रकाशित यो कृति प्रेमको मनोविज्ञान, नारी चेतना र पुरुषको भित्री द्वन्द्व वरिपरि घुम्छ। उपन्यासमा दुई भिन्न सोच, जीवन–दृष्टिकोण र पृष्ठभूमिकी नारी पात्रहरू प्रस्तुत गरिएका छन् — एक सरल, यथार्थवादी र आत्मस्वीकृतिमा रमाउने; अर्की आत्मकेन्द्रित, आधुनिक र गहिरो विवेचनशील।
यी दुई धाराबीच च्यापिएको एक पुरुष पात्रको भित्री मनस्थितिको द्वन्द्व उपन्यासको मूल नाभि हो। प्रेम यहाँ केवल भावना होइन, आत्मचिन्तन र आत्मपरीक्षणको यात्रा बनेर प्रस्तुत हुन्छ।
‘देवयानी’ प्रेमकथा मात्र होइन — यो सामाजिक वर्जनाभित्र थुनिएका आवाजहरूको कथा हो। पात्रहरूले बोलेका छैनन्, तर उनीहरूको मौनता र मनोवृत्ति आफैँमा एक प्रकारको विद्रोह बनेर प्रस्तुत भएको छ। लेखकले नारी पात्रहरूलाई नारीवादको चर्को घोषणाबाट होइन, उनीहरूको विवेक, भोगाइ र आत्मसंघर्षबाट सशक्त बनाएका छन्।
कविका रूपमा प्रसिद्ध चौधरीको लेखनशैलीमा भावनात्मक गहिराइ र काव्यात्मक सौन्दर्य झल्किन्छ। उपन्यासमा प्रयोग गरिएका संवादहरू केवल कुराकानी होइनन्, आत्माको भाषाजस्तै लाग्छन्। कथा बग्ने लयमा अघि बढ्छ, पात्रहरू जीवन्त लाग्छन्। यद्यपि केही समीक्षकले उपन्यासको संरचना अझ कसिलो बनाउन सकिन्थ्यो भन्ने टिप्पणी गरेका छन्।
✦ ‘देवयानी’ किन पढ्ने?
– तपाईं प्रेमको गहिराइ बुझ्न चाहनुहुन्छ?
– आत्मसंघर्ष र मौन विद्रोहको कथा पढ्न रुचाउनुहुन्छ?
– वा एक कविको आख्यानदृष्टिको अनुभव लिन चाहनुहुन्छ?
‘देवयानी’ यी सबैका लागि उपयुक्त उपन्यास हो।
यसले केवल प्रेमको परिभाषा बदल्दैन, पाठकको सोचमा पनि परिवर्तन ल्याउँछ।
‘देवयानी’ नेपाली आख्यान साहित्यमा प्रेम, मनोविज्ञान र सामाजिक चेतनाको सुन्दर संगम हो। यो उपन्यास केवल एक कथामात्र होइन, चेतनाको स्पर्श हो — जुन पाठकको मनमस्तिष्कमा लामो समयसम्म बसिरहनेछ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्